Ολοκληρωμένη Καταπολέμηση στο Ευρύτομο της Αμυγδαλιάς (Eurytoma amygdalι) 

Δημήτρης Β. Αναγνωστόπουλος, Γεωπόνος Παν. Θεσσαλίας, dvanagnosto@yahoo.gr

 

1. Εισαγωγή

Ένας από τους σοβαρότερους εχθρούς της αμυγδαλιάς είναι το ευρύτομο που ωοτοκεί τα αυγά του μέσα στο καρπό την άνοιξη και η προνύμφη τρώει το ενδόδυμο τμήμα και στην συνέχεια από δευτερογενείς μύκητες ο καρπός μουμιοποιείται. Όταν γίνονται εμφανή τα συμπτώματα προσβολής είναι πλέον αργά διότι η παράγωγή μας έχει πλέον υποστεί σοβαρή ζημιά καθώς έχουμε κούφια αμύγδαλα χωρίς έμβρυο.

Μια μέθοδος καταπολέμησης του ευρυτόμου, που υπάρχει έλεγχος του φυτοπροστατευτικού κόστους εφαρμογής κυρίως χημικών και δεν έχει αρνητική επίδραση στο περιβάλλον και στους ωφελίμους οργανισμούς, είναι η ολοκληρωμένη καταπολέμηση. Αν θέλαμε να δώσουμε ένα ορισμό θα λέγαμε ότι είναι η καταπολέμηση που συνδυάζει όλες τις διαθέσιμες μεθόδους αντιμετώπισης με έμφαση στις εναλλακτικές προς τη χημική μεθόδους, όπως βιολογικές, βιοτεχνολογικές, καλλιεργητικά μέτρα κ.α.

Η χημική μέθοδος εφαρμόζεται μόνο όταν οι άλλες μέθοδοι δεν έχουν αποτέλεσμα και με τρόπο ώστε να έχει την μικρότερη δυνατή επίδραση στις βιολογικές μεθόδους. Βασική αρχή στην ολοκληρωμένη καταπολέμηση είναι ο καθορισμός και χρησιμοποίηση Ορίων Ανεκτής Πυκνότητας πληθυσμών του βλαβερού είδους, δηλαδή πυκνότητας πληθυσμού κατά την οποία θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα καταπολέμησης

( Δ.Κωβαίος και Β.Ι. Κατσόγιαννος, 2006)

 

Σημαντικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουμε για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του ευρυτόμου :

• Ο βιολογικός του κύκλος για να γνωρίζουμε το στάδιο που οφείλουμε να επέμβουμε πριν είναι αργά. Έτσι, οφείλουμε να παρακολουθούμε την πορεία του πληθυσμού του εχθρού και την εξέλιξη της προσβολής (φερομονικές παγίδες, δειγματοληψία καρπών κτλ.).

• Τους φυσικούς εχθρούς του ευρυτόμου που μπορεί να είναι σύμμαχοι μας στην καταπολέμηση.

• Το όριο ανεκτής πυκνότητας του πληθυσμού για να γνωρίζουμε αν η βλάβη που προκαλείται είναι οικονομικά σημαντική και οφείλουμε να επέμβουμε.

• Εναλλακτικές μεθόδους αντιμετώπισης εκτός της χημικής(μαζική παγίδευση, καλλιεργητικά μέτρα κτλ.) αλλά και να είμαστε ικανοί να συνδυάσουμε όλες τις μεθόδους (βιολογικές, καλλιεργητικές, βιοτεχνικές κ.α.) με τρόπο οργανωτικό και αποτελεσματικό.

 

2.Συστηματική Κατάταξη Ευρυτόμου Αμυγδαλιάς

Βασίλειο:Animalia

Φύλο: Arthropoda

Υπο-φύλο: Uniramia

Κλάση: Insecta

Τάξη: Hymenoptera

Οικογένεια: Eurytomidae

Υπο-οικογένεια: Eurytominae

Γένος: Eurytoma

Είδος: amygdali

Κοινό Όνομα: Ευρύτομο της αμυγδαλιάς/Enderlain

(http://zipcodezoo.com/Animals/E/Eurytoma_amygdali/)

 

3.Αναγνώριση-Μορφολογικά Χαρακτηρίστηκα

Το ευρύτομο της αμυγδαλιάς ως ολομετάβολο έντομο (τάξη: Hymenoptera) αποτελείται από 4 στάδια ανάπτυξης: το αυγό, την προνύμφη, την νύμφη και το ενήλικο. Έτσι, η περιγραφή που θα ακολουθήσει θα περιλαμβάνει το κάθε στάδιο ξεχωριστά.

Ως ενήλικο, είναι περίπου 4-6 mm το αρσενικό και 6-8mm το θηλυκό. Ακόμη, ο διαχωρισμός μεταξύ αρσενικών και θηλυκών μπορεί να γίνει με την ύπαρξη ωοθέτη (για την εναπόθεση των αυγών) στα δεύτερα, Το σώμα είναι μαύρο γυαλιστερό. Τα τρία τμήματα του σώματος (κεφαλή , θώρακας και κοιλία) διαχωρίζονται σαφώς με το έντομο να παρουσιάζει μια χαρακτηριστική στένωση στην κοιλία. Τέλος, οι πτέρυγες είναι διαφανείς και φέρουν μια καστανή κηλίδα.

 Eurytoma amygdalι 2010

Εικόνα 1: Ενήλικο του Eurytoma amygdalι (Εργαστήριο Εντομολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, 2010).

Eurytoma amygdalι 2010 2

Εικόνα 2: Διαφορά αρσενικού(κόκκινο) και θηλυκού (μπλέ) τόσο στο μέγεθος αλλά και στην ύπαρξη ωοθέτη (κίτρινο) (Εργαστήριο Εντομολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, 2010).

 

Η προνύμφη του εντόμου είναι περίπου 6-9 mm..Είναι λευκή , άποδη, χονδρή, παχύτερη στην μέση, κυρτή και με καστανή κεφαλή βυθισμένη στον προθώρακα.

wiki

Εικόνα 3: Προνύμφη του Eurytoma amygdalι (http://commons.wikimedia.org/wiki/User:H._Dumas)

 

H νύμφη είναι 5-7 mm. Είναι λευκή με τον σχηματισμό μιας στένωσης στην μέση της. Το βομβύκιο που την περιβάλει είναι αραιό. Τέλος το αυγό είναι υπόλευκο με μακρύ μίσχο.

dumas

Εικόνα 4: Νύμφη του Eurytoma amygdalι (http://commons.wikimedia.org/wiki/User:H._Dumas)

(Μ.Ε. Τζανετάκης, Β.Ι. Κατσόγιαννος . 2003)

4.Βιολογικός Κύκλος

Σημαντικό στοιχείο για την χρονική στιγμή που πρέπει να επέμβουμε είναι να γνωρίζουμε τον βιολογικό κύκλο του εντόμου. Συνήθως, στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχουμε μια γενιά το έτος και σπάνια μία γενιά σε 2-3 έτη. Αρχικά, διαχειμάζει ως αναπτυγμένη προνύμφη (έτσι δηλαδή σ’ αυτό το στάδιο δεν κινείται και δεν τρέφεται) μέσα σε μουμιοποιημένα αμύγδαλα που έχουν παραμείνει στο δένδρο ή έχουν πέσει στο έδαφος. Ακολουθεί στα τέλη του χειμώνα η νύμφωση. Από εκεί βγαίνει το ενήλικο την άνοιξη και κάνει με τα στοματικά του μόρια μια οπή και εξέρχεται από τον μουμιοποιημένο καρπό. Πρώτα βγαίνουν τα αρσενικά και ύστερα από 2-3 μέρες τα θηλυκά. Στην συνέχεια έχουμε σύζευξη και ωοτοκία στους καρπούς που εκείνο το διάστημα έχουν μαλακό ενδοκάρπιο και επιτρέπει την διείσδυση του ωοθέτη. Τοποθετείται συνήθως ένα ωό ανά καρπό διότι τα ενήλικα θηλυκά έχουν την ικανότητα λόγω ύπαρξης φερορομόνων να αναγνωρίζουν τα ήδη προσβεβλημένα αμύγδαλα (N.A. Κοulousis and Kotsoyannos, 1993).Η οπή διείσδυσης δεν είναι ευδιάκριτη αλλά στο σημείο αυτό ως αντίδραση το φυτό βγάζει κόμμι σε ορισμένες ποικιλίες.

karpoi

Εικόνα 5: Αριστερά άθικτος καρπός , δεξιά προσβεβλημένος από ευρύτομο.(http://commons.wikimedia.org/wiki/File:E._Amygdali-almonds.JPG)


Μέχρι και 3 βδομάδες μετά η νεαρή προνύμφη θα έχει αναπτυχθεί και θα φάει το εμπορεύσιμο τμήμα του καρπού, το έμβρυο. Τέλη Ιουνίου με μέσα Ιουλίου έχουμε την αναπτυγμένη προνύμφη που παραμένει σε διάπαυση μέσα στον προσβεβλημένο καρπό μέχρι που να εξέλθει τον επόμενο χειμώνα.

(Μ.Ε. Τζανακάκης, Β.Ι. Κατσόγιαννος . 2003)

 

sxediagramma 1

Σχεδιάγραμμα 1: Απεικόνιση βιολογικού κύκλου από ευρύτομο. (Α) Διαχέιμαση σε μούμιες τέλη χειμώνα ,(Β) Οωτοκία άνοιξη (Γ) Προνύμφη που τρέφεται με ενδοκάρπιο.

Α:http://californiaagriculture.ucanr.org/landingpage.cfm?article=ca.v063n01p24&;fulltext=yes

Βhttp://picasaweb.google.com/lh/photo/_EeEhZJGomE4L45SCBu1ng

Γhttp://commons.wikimedia.org/wiki/File:E._amygdali-_larva_in_situ.JPG

5.Ολοκληρωμένη Καταπολέμηση

1. Με χρήση καλλιεργητικών μεθόδων: Πρώτο μέλημα μας είναι η καταστροφή των εστιών διαχείμασης δηλαδή των μουμιοποιημένων καρπών στο δένδρο και στο έδαφος. Αυτό πρέπει να γίνει το χρονικό διάστημα που η προνύμφη είναι σε διάπαυση δηλαδή από την συγκομιδή ως τέλη χειμώνα-αρχές άνοιξης που έχουμε την έξοδο των ακμαίων.
2. Με χρήση παγίδων παρακολούθησης πληθυσμού και κατάλληλους ψεκασμούς: Το παραπάνω σύστημα όμως μπορεί μην είναι αποτελεσματικό αν γειτονικοί αγροί δεν το εφαρμόζουν. Παρ’ όλα αυτά αν γίνουν οι απαραίτητες κινήσεις μπορούμε να πετύχουμε αντιμετώπιση με ένα ή 2 ψεκασμούς την κατάλληλη στιγμή. Κάτι τέτοιο όμως απαιτεί χρήση παγίδων για την παρακολούθηση του ενηλίκου αλλά και δειγματοληψία στους καρπούς. Οι παγίδες που μπορούμε να φτιάξουμε είναι ουσιαστικά ένα κλουβάκι όπου μέσα τοποθετούνται μουμιοποιημένοι καρποί που έχουν προσβληθεί από το έντομο και παρατηρούμε την στιγμή εμφάνισης των ενήλικων κυρίως θηλυκών διότι αυτά ωοτοκούν (χρειάζεται προσοχή διότι στο έντομο αυτό εμφανίζεται το φαινόμενο την πρωτανδρίας). Ο ψεκασμός με εκλεκτικό εντομοκτόνο γίνεται συνήθως τα πρωινά με ήλιο διότι πρόκειται για ημερόβιο είδος.10 με 15 μέρες μετά την εμφάνιση και επαναλαμβάνεται έπειτα από 10-15 μέρες .

 

klouvi

Εικόνα 6: Κλουβί με μουμιοποιημένα αμύγδαλα.(Τσανακάκης και Κατσόγιαννος, 2003)

Επίσης, μπορεί να γίνει και χρήση παγίδων τύπου χοάνης που περιέχουν παρθένα θηλυκά. Η καταπολέμηση του εντόμου σε αυτή την περίπτωση μπορεί να πραγματοποιηθεί με μόλις έναν ψεκασμό με συστηματικό εντομοκτόνο την κατάλληλη στιγμή και όταν έχουμε σε χαμηλό ποσοστό αυγά που έχουν εκκολαφθεί(περίπου 10-50%). Η στιγμή εφαρμογής από πειράματα προκύπτει ότι είναι 21-27 μέρες μετά την σύλληψη αρσενικών στην φερομονική παγίδα (B. I. Katsoyannos et al. , 1992).
Τα πράγματα οπωσδήποτε θα γίνουν απλούστερα όταν διατεθεί στο εμπόριο η ελκυστική φερομόνη με την χρήση φερομονικών παγίδων . Πρόσφατη έρευνα έχει δείξει ότι το μείγμα (Z,Z)-6,9-Tricosadiene και (Z,Z)-6,9-Pentacosadiene σε αναλογία 7:3 είναι αποτελεσματικό για την προσέλκυση των αρσενικών και η χρήση παγίδων κόλλας δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα στην προκειμένη περίπτωση (Mazomenos et al. 2004).

 

pagides

Εικόνα 7: Παγίδα κόλλας (http://www.biozeus.gr/gr/entomopagida.htm ) και παγίδα τύπου χοάνης με παρθένα θηλυκά (Κατσόγιαννος και Τσανακάκης,2003).

3. Βιοτεχνικοί μέθοδοι:
Ακόμη, οι δύο παραπάνω μέθοδοι παρακολούθησης του εντόμου μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως μέθοδοι μαζικής παγίδευσης.
Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως το μείγμα (Z,Z)-6,9-Tricosadiene και (Z,Z)-6,9-Pentacosadiene σε αναλογία 7:3 προσελκύει τα έντομα , έτσι σε υψηλότερη αναλογία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και ως μέθοδος σεξουαλικής σύγχυσης των αρσενικών (mating disruption) για την αποτροπή των συζεύξεων με την χρήση εξατμιστήρα φερομόνης. Τονίζεται ότι αυτή η μέθοδος δεν εφαρμόζεται αλλά είναι πιθανόν να υπάρξει όταν διατεθεί στο εμπόριο η ελκυστική φερομόνη.

feromones

Εικόνα 8: Εξατμιστήρες φερομόνης (http://www.thegrower.com/Media/EditLiveJava/lgeoogqa53611.jpg)

4. Βιολογικοί Μέθοδοι: Μερικοί φυσικοί εχθροί για το ευρύτομο της αμυγδαλιάς είναι το Adontomerus amygdali,το Thanasimus sp.,το Aprostocetus bucculentus και το Pyometes amygdali με το τελευταίο να δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα. (Doğanlar et al., 2006).

 

Doğanlar

Εικόνα 9: Φυσικοί εχθροί Eurytoma amygdali και η σχέση μεταξύ αυτών (Doğanlar et al., 2006).

6. Βιβλιογραφία

1. Μ.Ε. Τζανακάκης και Β.Ι. Κατσόγιαννος.2003.Έντομα καρποφόρων δέντρων και αμπέλου. Έντομα πυρηνόκαρπων δέντρων. Εκδόσεις Αγρότυπος.Αθήνα. σελ.179-183.
2. http://www.entsoc.gr/z1files/proceedings%208-2-06-AGROTICA.pdf
Δ.Κωβαίος και Β.Ι. Κατσόγιαννος.2006.Ημερίδα:Σύγχρονες μέθοδοι αντιμετώπισης εχθρών των καλλιεργειών. Ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των εχθρών των καλλιεργειών-Υφιστάμενη κατάσταση και προοπτικές.HELEXPO Α.Ε. και Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος.. Θεσσαλονίκη.
3. Αγρότυπος.2002. Εικόνα του μήνα :Αμυγδαλιά και Ευρύτομο. Τεύχος 2/2000.σελ.12.
4. http://www.springerlink.com/content/r82u25lp8118461t/

N.A. Κοulousis and Kotsoyannos. 1993.Egg distribution patterns in the almond seed wasp,Eurytoma amygdali. Entomologia Experimentalis et Applicata.Volume 66, Number 1 ,Page 31-38
5. http://www.springerlink.com/content/lkv65788ut3u7027/
B. I. Katsoyannos N. A. Kouloussis and A. Bassiliou.1992. Monitoring populations of the almond seed wasp, Eurytoma amygdali, with sex pheromone traps and other means, and optimal timing of chemical control. Entomologia Experimentalis et Applicata.Volume 62, Number 1,Page 9-16
6. http://www.springerlink.com/content/x00886664l3q0514/
Basilis E. Mazomenos,Christos G. Athanassiou,Nickolas Kavallieratos and Panagiotis Milonas.2004. Evaluation of the Major Female Eurytoma amygdali Sex Pheromone Components, (Z,Z)-6,9-Tricosadiene and (Z,Z)-6,9-Pentacosadiene for Male Attraction in Field Tests. Entomologia Experimentalis et Applicata.Volume 30, Number 6,Page 1245-1255
7. http://www.insipub.com/rjabs/2006/282-286.pdf
Oğuzhan Doğanlar, Ahmet Emin Yıldırım and Miktat Doğanlar.2006. Natural Enemy Complex of Eurytoma Amygdali Enderlein, 1907 (Hymenoptera, Eurytomidae) in Eastern Mediterranean Region of Turkey; Notes on Their Interaction and Effectiveness. Research Journal of Agriculture and Biological Sciences. Volume 2,Number 6, Page 282-286