Ολοκληρωμένη Καταπολέμηση ευδεμίδας της αμπέλου (Lobesia botrana)

Θανασενάρης Α. Αναστάσιος, Γεωπόνος Π.Θ.

1) Εισαγωγή.

Μέχρι πριν λίγα χρόνια η ευδεμίδα αποτελούσε το σοβαρότερο εχθρό της αμπέλου. Σήμερα, με την ανάπτυξη κυρίως των συνθετικών εντομοκτόνων, το έντομο δεν αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για την παραγωγή. Παρόλα αυτά, αν δεν ληφθούν τα σωστά μέτρα, έγκαιρα, παρατηρούνται προσβολές στα άνθη καθώς και στις άγουρες ή ώριμες ράγες με αποτέλεσμα την ποιοτική υποβάθμιση των σταφυλιών, λόγω των αποχωρημάτων και ιστών της προνύμφης (Ρούμπος, 2003). Η εφαρμογή των εντομοκτόνων γινόταν και συνεχίζει να γίνεται με τη στρατηγική της ημερολογιακής καταπολέμησης, δηλαδή με βάση ορισμένες ημερομηνίες και τα βλαστικά στάδια της καλλιέργειας.

Η στρατηγική της ημερολογιακής καταπολέμησης έχει ευρεία εφαρμογή, αλλά λόγω της αλόγιστης χρήσης δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στον άνθρωπο, το περιβάλλον και επίσης στην αποτελεσματικότητα αντιμετώπισης των εχθρών, λόγω κυρίως ανάπτυξης ανθεκτικών πληθυσμών. Τα προβλήματα αυτά καθιστούν επιτακτική την ανάγκη αναθεώρησης της ακολουθούμενης ημερολογιακής στρατηγικής καταπολέμησης και την εφαρμογή της ολοκληρωμένης καταπολέμησης (Κωβαίος & Κατσόγιαννος, 2006).

Για να εφαρμοστεί στην πράξη η ολοκληρωμένη καταπολέμηση θα πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Οι βασικότερες είναι η γνώση της βιολογίας του εντόμου και της καλλιέργειας, η παρακολούθηση της πυκνότητας του πληθυσμού και ο καθορισμός ορίου ανεκτής πυκνότητας και ορίου επέμβασης (Τζανακάκης & Κατσόγιαννος, 2003).

2) Χαρακτηριστικά Lobesia botrana.

Ενήλικο:Μήκος 6-8 mm, άνοιγμα πτερύγων 11-16 mm, χρώμα καστανοπράσινο.

Προνύμφη:         Μήκος 10-12mm, χρώμα καστανοπράσινο, κιτρινοπράσινο.

(Ρούμπος, 2003).

3) Ξενιστές.

Προσβάλλει κυρίως την ευρωπαϊκή άμπελο. Παρόλα αυτά θεωρείται πολυφάγο έντομο και έχει ευρύ φάσμα ξενιστών. Στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου έχει παρατηρηθεί σε διάφορες καλλιέργειες όπως σε άνθη ελιάς (Σαββοπούλου κ.α., 1990), δενδρολίβανο, βατόμουρα και στη δάφνη (Thiery & Moreau, 2005). Στη νότια Ιταλία έχει διαπιστωθεί προσβολή σε καρπούς ακτινιδιάς, όμως πιθανότατα, η ευδεμίδα δεν μπορεί να συμπληρώσει διαδοχικά και τις 3 γενεές της στα ανώτερα καρποφόρα, εκτός από την άμπελο (Τζανακάκης & Κατσόγιαννος, 2003).

4) Βιολογία – Ζημιές.

viol kuklos 1

Εικόνα 1: Βιολογικός κύκλος ευδεμίδας, στη νότια Ιταλία. (internet 2)

Η ευδεμίδα έχει 3 έως 4 γενεές ανά έτος. Διαχειμάζει ως νύμφης κάτω από ξερούς φλοιούς των πρέμνων. Τα ενήλικα της γενεάς που διαχείμασε (συνήθως 3η), εμφανίζονται τον Απρίλιο. Τα θηλυκά ωοτοκούν πάνω στα κλειστά άνθη. Οι προνύμφες της 1ης γενιάς εισέρχονται στα κλειστά άνθη και τρώνε στήμονες και τον ύπερο. Στη συνέχεια προσβάλλει με τον ίδιο τρόπο και άλλα γειτονικά άνθη ώσπου να συμπληρώσει την ανάπτυξή της. Τα προσβεβλημένα άνθη συνδέονται μεταξύ τους με μετάξινα νήματα. Οι προνύμφες της 1ης γενιάς νυμφώνονται μέσα σε βομβύκιο κάτω από ξερούς φλοιούς του πρέμνου ή και στην προσβλημένη ανθοταξία. Τα ενήλικα της 1ης γενιάς εμφανίζονται συνήθως μέσα Ιούνιο και γεννούν πάνω στις μικρές άγουρες ράγες. Οι προνύμφες της 2ης γενιάς εμφανίζονται τέλη Ιουνίου με αρχές Ιουλίου και προσβάλουν τις άγουρες ράγες. Νυμφώνονται μέσα στις ράγες ή κάτω από ξερούς φλοιούς. Τα ενήλικα της 2ης γενιάς εμφανίζονται συνήθως τέλη Ιουλίου και γενούν πάνω στους βότρυς (Ρούμπος, 2003).

prosvoli

Εικόνα 2 (Α) Προσβολή από Lobesia botrana και δευτερογενείς μολύνσεις, (B) Σταφύλι χωρίς προσβολή

Τέλος, οι προνύμφες της 3ης γενιάς εμφανίζονται τον Αύγουστο και προκαλούν τις πιο σοβαρές ζημιές στις ράγες που βρίσκονται στο στάδιο της ωρίμανσής τους. Όταν συμπληρώσουν την ανάπτυξή τους, νυμφώνονται και διαχειμάζουν. Εκτός από τις άμεσες ζημιές, συνήθως προκαλείται σήψη των ραγών από μύκητες ή άλλους μικροοργανισμούς (Botrytis cinerea, Botryosphaeria dothidae) που εγκαθίστανται στις προσβεβλημένες ράγες (Τζανακάκης & Κατσόγιαννος, 2003).

numfi klp

Εικόνα 3 (Α) Νύμφη, (Β) Προνύμφη, (Γ) Ενήλικο

5) Ολοκληρωμένη καταπολέμηση.

Για να εφαρμοστεί η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του εντόμου, πρέπει να γίνεται παρακολούθηση της πυκνότητας του πληθυσμού. Η παρακολούθηση γίνεται με την ανάρτηση παγίδων, με φερομόνες ή με ελκυστικά τροφής, για την εκτίμηση του πληθυσμού στον αγρό των ενηλίκων ατόμων. Συνήθως οι φερομονικές παγίδες χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της πτήσης των αρρένων ακμαίων και οι τροφικές παγίδες για τα θήλεα.  Αν οι συλλήψεις αρρένων ατόμων είναι < 100 άτομα, δεν είναι απαραίτητη κάποια επέμβαση. Αν ο πληθυσμός είναι, αντίστοιχα >100 και <500 άτομα πρέπει να συλλέξουμε και άλλες πληροφορίες, ενώ αν είναι μεγαλύτερος από 500 άτομα πρέπει να επέμβουμε ώστε να τον περιορίσουμε (Αντωνόπουλος, 2008). Σε αρκετές περιοχές οι υπηρεσίες Γεωργικών Προειδοποιήσεων παρακολουθούν τον αριθμό συλλαμβανόμενων ακμαίων καθώς και την ωοτοκία και την εκκόλαψη των προνυμφών, ώστε να ενημερώνουν έγκαιρα τους αμπελουργούς.

feromonikes pagides

Εικόνα 4: Φερομονικές παγίδες

Οι φερομόνες φύλλου, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρεμπόδιση συζεύξεων των αρσενικών ατόμων με τα θηλυκά. Στην έκταση εφαρμογής τοποθετούνται ειδικοί εξατμιστήρες φερομόνης φύλλου. Αυτή η μέθοδος ενδείκνυται στην περίπτωση που οι συλλήψεις αρσενικών ατόμων κυμαίνεται 100-500 (Αντωνόπουλος, 2008). Η μέθοδος πρέπει να εφαρμόζεται σε μεγάλες εκτάσεις ώστε να μην υπάρχουν αναμολύνσεις από γειτονικές καλλιέργειες (Louis & Schirra, 2001). Στην χώρα μας έχει εφαρμοστεί και έχει δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε τέσσερις περιοχές. Ιδιαίτερα στις περιοχές Ελασσόνας και Αταλάντης εφαρμόστηκε σε οινοποιήσιμες ποικιλίες για 5 έτη και η παραγωγή προστατεύτηκε εξίσου καλά όσο σε αμπελώνες που δέχτηκαν τους συνηθισμένους ψεκασμούς με εντομοκτόνα (Τζανακάκης & Κατσόγιαννος, 2003).

eksatmistires ferom

Εικόνα 5: Εξατμιστήρες φερομόνης φύλλου

Τα μικροβιακά εντομοκτόνα, σκευάσματα του Bacillus thuringiensis, είναι εκλεκτικά. Δεν βλάπτουν τα εντομοφάγα έντομα και ακαρεοφάγα ακάρεα, ούτε είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο. Ο βάκιλος αυτός δρα αποκλειστικά στις κάμπιες των λεπιδοπτέρων και δεν επιφέρει καμία επίπτωση στα αυγά, στην πεταλούδα ή σε οποιοδήποτε άλλο οργανισμό. Για να κάνουμε τον βάκιλο πιο ελκυστικό για την κάμπια, προσθέτουμε στο βυτίο και ζάχαρη περίπου ένα κιλό στον τόνο (internet 1). Ο ψεκασμός πρέπει να γίνεται λίγο πριν από την εκκόλαψη ή όταν παρατηρηθούν οι πρώτες προσβολές (7–12 μέρες από το μέγιστο). Μετά την κατάποση οι προνύμφες σταματούν να τρέφονται και πεθαίνουν σε μερικές μέρες. Στην πρώτη γενιά, που είναι ανθοφάγος, αν ο πληθυσμός του εντόμου είναι μεγάλος, ένας ψεκασμός με Bacillus thuringiensis, είναι αρκετός. Η αποτελεσματικότητά του κατά των καρποφάγων προνυμφών (2η – 3η γενιά) είναι μεγαλύτερη στις οινοποιήσιμες ποικιλίες απ’ ότι στις επιτραπέζιες.

Από τα εντομοκτόνα που εμποδίζουν την κανονική ανάπτυξη και εξέλιξη των εντόμων, γνωστό σκεύασμα είναι το Fenoxycarb. Εντομοκτόνο επαφής και στομάχου, που μιμείται την νεανική ορμόνη. Εφαρμόζεται λίγο πριν την έναρξη των ωοτοκιών ή το αργότερο σε πρόσφατες ωοτοκίες και διακόπτει την εμβρυϊκή ανάπτυξη (3-5 μέρες μετά την έναρξη των συλλήψεων). Έχει υψηλή αποτελεσματικότητα και είναι απαραίτητο να τηρούνται οι οδηγίες εφαρμογής. Είναι δυνατόν επίσης, να χρησιμοποιηθούν κατάλληλοι παρεμποδιστές της ανάπτυξης των εντόμων που αναστέλλουν την βιοσύνθεση της χιτίνης. Επιδεικνύουν επίσης ωοκτόνο δράση,  καθ’  όσον αναστέλλουν την διαδικασία της εμβρυογένεσης. Οργανοφοσφωρικά, καρβαμιδικά και πυρεθροειδή σκευάσματα είναι αποτελεσματικά εναντίων ενήλικων και νεαρών προνυμφών, ορισμένα δε και αφού οι προνύμφες μπουν σε μικρό βάθος στις ράγες. Κατά κανόνα πρέπει να εφαρμόζονται ανάμεσα στις πρώτες και στις τελευταίες εκκολάψεις κάθε καρποφάγου γενεάς (Τζανακάκης & Κατσόγιαννος, 2003). Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται ορισμένα από τα εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση της ευδεμίδας στην Ελλάδα.

Εμπορικό Όνομα Δραστική Ουσία
BACTOSPEINE WP bacillus thuringiensis var. kurstaki (abts-351)
MIMIC 24 SC tebufenozide
KARATE with Zeon technology 10 CS lambda cyhalothrin
PYRINEX 25 CS chlorpyrifos
INSEGAR 25 WG fenoxycarb
LASER 480 SC spinosad
FORTUNA 10 EC alpha-cypermethrin
DECIS 2,5 EC deltamethrin
PATRIOT 100 EC deltamethrin
ALTACOR 35 WG chlorantraniliprole
KUSTI 2,5 WG lambda cyhalothrin
SENTINEL 2,5 WG lambda cyhalothrin
ASSIST 10 EC cypermethrin
PIRESAN pyrethrins
BULLDOCK 2,5 SC beta-cyfluthrin
Ninja 2,5 WG lambda cyhalothrin
MAGEOS 15 WG alpha-cypermethrin
CYTHRIN 10 EC cypermethrin

Πίνακας 1 Δραστικές ουσίες για την καταπολέμηση της ευδεμίδας, που έχουν έγκριση στην Ελλάδα (http://wwww.minagric.gr)

Ολοκληρώνοντας είναι απαραίτητο να αναφερθεί η δράση ορισμένων υμενοπτέρων της οικογένειας Trichogrammatidae. Πρόκειται για παρασιτοειδή (τριχόγραμμα) από τα οποία έχουν επιλεγεί ορισμένα είδη ή φυλές που παρασιτούν με επιτυχία τα αυγά της ευδεμίδας από την πρώτη γενιά. Ενδεικτικά αναφέρονται τα T. cacoeciae, T. evanenscens, T. principium, T. embryophagum. ημαντική ωστόσο δυσκολία στην εφαρμογή αυτής της βιολογικής μορφής καταπολέμησης, είναι ο συγχρονισμός συνύπαρξης παρασίτου και ωοτοκιών (internet 1).

               

Βιβλιογραφία

  1. Αντωνόπουλος Δ. 2008. Βιολογική καταπολέμηση ασθενειών και εχθρών στους Αμπελώνες. Εχθροί του Αμπελιού.
  2. Κωβαίος Δ. & Β.Ι. Κατσόγιαννος. 2006. Ολοκληρωμένη Καταπολέμηση Εχθρών των Καλλιεργειών, Γενικές Αρχές, Υφιστάμενη Κατάσταση και Προοπτικές. Agrotica.
  3. Louis F. and K. Schirra. 2001. Mating disruption of Lobesia botrana (Lepidoptera: Tortricidae) in vineyards with very high population densities. IOBC wprs Bulletin Vol. 24(2) pp. 75-79
  4. Ρούμπος Ι. 2003. Ασθένειες και εχθροί της Αμπέλου, Ε’ Έκδοση. Εκδόσεις Σταμούλης. Σελ. 301-311.
  5. Savopoulou-Soultani, M. Stavridis, D. G. Tzanakakis, M. E. 1990. Development and reproduction of Lobesia botrana on vine and olive inflorescences.   Entomologia Hellenica No.  8 pp. 29-35.
  6. Τζανακάκης Μ.Ε. & Β.Ι. Κατσόγιαννος. 2003. Έντομα καρποφόρων δέντρων και αμπέλου. Εκδόσεις Αγρότυπος. Σελ. 38-44.
  7. Τζανακάκης Μ.Ε. 1995. Εντομολογία. Εκδόσεις Επιστημονικών Βιβλίων και Περιοδικών. Σελ. 434-440.
  8. Thiery D. & Ζ J. Moreau. 2005. Relative performance of European grapevine moth (Lobesia botrana) on grapes and other hosts. Oecologia 143: 548–557
  9. Internet 1: http://www.euranek.com/alter-agro/pdf/unit3_gr.pdf
  10. Internet2: http://www.ipm.ucdavis.edu/EXOTIC/eurograpevinemoth_lifecycle.html