Η καλλιέργεια της πιπερόριζας (Zingiber officinale)

Δημήτρης Αναγνωστόπουλος,Γεωπόνος Παν. Θεσσαλίας, dvanagnosto@yahoo.gr

  1. Καταγωγή και Γενικά Χαρακτηριστικά του φυτού

Η πιπερόριζα ή κοινώς τζίντζερ ανήκει στο είδος Zingiber officinale της οικογένειας Zingiberaceae (Σαρλής,1999). Το φυτό κατάγεται από την νότια Κίνα και είναι γνωστό από την αρχαιότητά ( 400 π. Χ.) (The Hemalaya Drug Company, 2002). Σήμερα καλλιεργείται σε όλες τις τροπικές και υποτροπικές χώρες της Ασίας, στην Βραζιλία, στην Τζαμάικα και στην Νιγηρία. Το 50% της παραγωγής το κατέχει η Ινδία ενώ την καλύτερη ποιότητα η Τζαμάικα (Gernot, 2004).

Το τζίντζερ είναι πολυετές φαρμακευτικό φυτό με κονδυλώδες ρίζωμα. Το χαρακτηριστικό ρίζωμα του φυτού έχει εξωτερικά καφέ φλούδα ενώ εσωτερικά έχει απαλό κίτρινο χρώμα με χαρακτηριστικό πικάντικο και λεμονοειδές άρωμα.  Οι βλαστοί μπορεί να φτάσουν ως 120 εκατοστά και προκύπτουν κάθε χρόνο από οφθαλμούς στα ριζώματα του φυτού (Simpson, undated).  Οι βλαστοί είναι συμπαγείς, κυλινδρικοί, όρθιοι και περικλείονται από μεμβρανώδη κολεό. Τα φύλλα είναι λογχοειδή, λεία, μακριά με μήκος περίπου 1,5 με 2,5 cm και πλάτος 8 με 15 mm ενώ είναι έμμισχα και κατ’ εναλλαγήν (Remington and Wood, 1918). Οι ταξιανθίες από το φυτό είναι κωνοειδής και αποτελούνται από σειρές πράσινων βράκτιων φύλλων. Εσωτερικά κάθε βράκτιου αναπτύσσονται τα άνθη του είδους. Τα άνθη που θα προκύψουν μπορεί να έχουν ποικιλία χρωμάτων όπως άσπρα, κίτρινα  και πορτοκαλί. Τέλος, οι καρποί από το φυτό είναι κάψες και καθώς ωριμάζουν το χρώμα τους μεταβάλλεται από πράσινο σε καφέ με ενδοκάρπιο πορτοκαλί (Carey and Avent, 2011).

Zingiber officinale  

Εικόνα 1: Το ρίζωμα, οι ταξιανθίες και τα φυτό Zingiber officinale (Gernot, 2004) .

  1. Τύποι πιπερόριζας
  • Τζίνζτερ μεγάλο (Elephant Ginger): Η πιπερόριζα αυτή είναι μεγαλύτερη από τις άλλες δύο ποικιλίες και έχει χρωματισμό από άσπρο ως κίτρινο. Καταναλώνεται αποξηραμένη ή φρέσκια ή ως επεξεργασμένο προϊόν
  • Τζίντζερ μικρό (CVD Ginger): Η πιπερόριζα αυτή είναι μικρότερη σε σχέση με το μεγάλο τζίντζερ ενώ είναι και πιο επίπεδη. Έχει χρωματισμό από λευκό ως κίτρινο. Καταναλώνεται αποκλειστικά αποξηραμένη ώριμη.
  • Κόκκινο τζίντζερ: Είναι κόκκινο και το μικρότερο τζίντζερ και χρησιμοποιείται ώριμο και είναι ιδανικό για την αξιοποίηση του αιθέριου ελαίου του (http://www.lestarimandiri.org/).

Ακόμα τα τζίνζτερ μπορεί να κατηγοριοποιηθούν και ανάλογα και με την καταγωγή τους (Remington and Wood, 1918).

  1. Δρόγη και περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο.

 Όταν αναφερόμαστε σε κάποιο φαρμακευτικό φυτό όπως η πιπερόριζα, αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει είναι η ποσοτική και ποιοτική περιεκτικότητα του αιθέριου ελαίου (υγρό που εξάγεται με ζητούμενη ιδιότητα) καθώς και τα μέρη του φυτού που εξάγεται από αυτό δηλαδή η δρόγη. Η δρόγη του τζίντζερ είναι το ρίζωμα του. Όσον αφορά την ποσοτική περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο, αυτή κυμαίνεται στο 2-4%  (10 kg ριζώματα δίνουν  0,4 kg έλαιο). Η παραλαβή του ελαίου γίνεται με απόσταξη ατμού (http://www.essentialoils.co.za/). Όσον αφορά την ποιοτική σύσταση του ελαίου την διακρίνουμε αναλυτικά στον παρακάτω πίνακα. Όπως είναι φανερό κύριες ουσίες σε περιεκτικότητα είναι: zingiberene, sabinene, camphene, geranial, z-citral και 1,8-cineole (Dieumou et al., 2009).

Χημική ουσία Περιεκτικότητα στο αιθ. έλαιο(%) Χημική ουσία Περιεκτικότητα στο αιθ. έλαιο(%)
apinene 4.1 β-fenchyl alcohol 0.8
camphene 11.9 6-octen-1-ol, 3,7-dimethyl 0.9
2-β-pinene 0.3 z-citral 8.2
6-methyl-5-hepten-2-one 1.1 Geraniol 2.6
Β-myrcene 1.7 geranial 10.0
1-phellandrene 0.6 2-undecanone 0.8
sabinene 12.0 citronellyl acetate 0.3
1,8-cineole 5.3 ar-curcumene 2.5
α-terpinolene 0.4 germacrene 0.8
2-nonanone 0.6 zingiberene 14.0
α-terpinolene 1.7 farnesene 4.4
citronellal 0.4 β-bisabolene 2.6
endo-borneol 1.9 β-sesquiphellandrene 4.8

 

Πίνακας 1: Ποιοτική σύσταση του αιθέριου ελαίου του Zingiber officinale(Dieumou et al., 2009).

  1. Κλιματικές και εδαφολογικές συνθήκες

To φυτό για να αναπτυχθεί χρειάζεται ζεστές, υγρές και σχετικά σκιερές συνθήκες ενώ σημαντικό ρόλο παίζει το έδαφος αλλά και η επάρκια σε θρεπτικά συστατικά. Γενικά είναι φυτό τροπικών και υποτροπικών περιοχών σε υψόμετρα από 0 ως 2000 m (Simpson, undated).

Έτσι, όσον αφορά το κλίμα το τζίντζερ απαιτεί ένα εύρος θερμοκρασιών από 20 ως 35 οC με το άριστο να είναι 18-25 οC και σχετική υγρασία 75%. Ωστόσο, λίγο πριν την συγκομιδή οι ιδανικές θερμοκρασίες είναι 28-30 οC. Το φυτό μπορεί στα ώριμα στάδια του να απαιτεί σκιερό μέρος, ωστόσο στα πρώτα στάδια ανάπτυξης του απαιτεί επάρκεια σε φως. Η πιπερόριζα απαιτεί νερό από 2500 ως 4000 mm ανά έτος ενώ άλλες αναφορές κάνουν λόγο για ένα εύρος από 1500 ως 3000 mm.

Η καλλιέργεια απαιτεί εύφορα εδάφη, πλούσια σε χούμο που να στραγγίζουν σε βάθος 30 cm. To pH πρέπει να κυμαίνεται από 4,3 ως 7,5 , με το ιδανικό ωστόσο να είναι 6,8 με 7 (www.lestarimandiri.org & Dubey and Tiwari, undated).

  1. Εγκατάσταση καλλιέργειας

Στις χώρες καταγωγής του φυτού εγκατάσταση γίνεται από τον Μάρτιο ως το Απρίλιο ενώ σε άλλα μέρη από τον Σεπτέμβριο ως Οκτώβριο διότι στην αρχή το φυτό χρειάζεται αρκετό νερό για να αναπτυχθεί.  Ο τρόπος εγκατάστασης εξαρτάται κυρίως από την δομή του εδάφους και διακρίνεται σε εγκατάσταση σε ξύλινα τελάρα ή σε σαμάρια. Συνήθως προτιμάται ο δεύτερος τρόπος, ωστόσο, ενδεικτικά θα αναφέρουμε και το πρώτο τρόπο. Σε κάθε περίπτωση ο πολλαπλασιασμός της καλλιέργειας γίνεται με ριζώματα. Τα ριζώματα προέρχονται από μητρικές φυτείες  και πρέπει να έχουν τα ριζώματα που θα προκύψουν μήκος 3-5 cm, βάρος 15-20 gr και τουλάχιστον έναν βλαστοφόρο οφθαλμό

Συλλέγουμε πρόσφατα συγκομισμένα ριζώματα και τα αποξεραίνουμε και τα διατηρούμε για 1,5 μήνα. Στην συνέχεια τα κόβουμε έτσι ώστε κάθε κομμάτι να έχει 4-5 οφθαλμούς και τα απολυμαίνουμε με μυκητοκτόνο και τα εμβαπτίζουμε σε ρυθμιστές ανάπτυξης. Έπειτα, τοποθετούμε στο πάτο του τελάρου τα ριζώματα και από πάνω ελαφρύ, με ψιλούς κόκκους υπόστρωμα. Σε 4-5 εβδομάδες τα ριζώματα θα έχουν βλαστήσει.

Όσον αφορά τα σαμάρια που κατασκευάζονται πρέπει να έχουν τις εξής ιδιότητες: μήκος 3-6 m, πλάτος 1 m και ύψος 15 cm ενώ ανάμεσα τους να υπάρχει και κανάλι 30 cm. Για την εγκατάσταση της φυτείας χρειάζονται 15-20 kg ριζώματα ανά στρέμμα τα οποία έχουν απόσταση μεταξύ των σειρών 25-45 cm και μεταξύ των φυτών 15-20 cm.

Τέλος, εννοείται ότι πριν την εγκατάσταση της φυτείας προετοιμάζουμε το έδαφος σε βάθος λιγότερο από 30 cm 2-4 βδομάδες πριν την εγκατάσταση (www.lestarimandiri.org & Dubey and Tiwari, undated).

  1. Λίπανση

Αρχικά , κατά την εγκατάσταση καλό είναι να προστεθεί ως οργανική ουσία 20-35 kg κοπριά. Στην συνέχεια, τα ανόργανα λιπάσματα εξαρτώνται από τα θρεπτικά αποθέματα του εδάφους. Έτσι, η λίπανση κυμαίνεται ως εξής: 100-120 kg N, 75-80 P και 100-120 Κ. Το μισό του Ν, και ολόκληρες οι ποσότητες από P και Κ αποτελούν την βασική λίπανση. Το υπόλοιπο Ν τοποθετείται σε δύο δόσεις, μία 45 ημέρες μετά την εγκατάσταση και μία 90. Τέλος, σημαντικό για την θρέψη του φυτού είναι η οργανική λίπανση γι’ αυτό καλό είναι να εναποθέτουμε ανάμεσα στα φυτά ξερά φύλα , κομπόστ κ.α..

 

  1. Άρδευση

Το φυτό στις χώρες καλλιέργειας του χρειάζεται αρχικά 3-4 ποτίσματα το διάστημα Απρίλιο- Μάιο ανά 7 ημέρες. Στην συνέχεια ικανοποιείται κυρίως από τις βροχές και τέλος χρειάζεται ένα προσαρμοσμένο πότισμα ανά 15 ημέρες από τον Οκτώβριο ως τον Δεκέμβριο. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν είναι ενδεικτικό για τι μεσογειακές χώρες.

  1. Διαχείριση Ζιζανίων

Η πρώτος έλεγχος με ζιζανιοκτόνο γίνεται 2-4 εβδομάδες μετά την εγκατάσταση και έπειτα 3-6 βδομάδες από την στιγμή αυτή. Τζίντζερ ηλικίας πάνω από 7 μήνες δεν δέχεται έντονο ανταγωνισμό από ζιζάνια.

  1. Έντομα και ασθένειες

Τα πιο γνωστά έντομα που προσβάλουν την πιπερόριζα είναι: πασχαλίτσες που κάνουν τρύπες στα φύλλα, σκουλήκια που προσβάλουν τις ρίζες και διάφορα άλλα σκαθάρια. Όσον αφορά τις ασθένειες γίνονται εμφανείς με κουκίδες και αναδιπλώσεις στα φύλλα αλλά και με σαπίσματα στην ρίζα.

Όσον αφορά τις αναδιπλώσεις και τις κουκίδες στα φύλλα τα αντιμετωπίζουμε με ψεκασμούς από Malathion και Monochrotophos ενώ οι ασθένειες ριζών αποφεύγονται με εμβάπτιση των ριζωμάτων πριν την εγκατάσταση με Dithane και Streptocycline. Τέλος, τα έντομα που προσβάλουν την ρίζα ελέγχονται αποτελεσματικά με εφαρμογή με Quinalphos.

Ωστόσο, υπάρχουν και πιο οικολογικοί τρόποι για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Πρώτα απ’ όλα με υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό μπορούμε να αποφύγουμε ορισμένες ασθένειες όπως και με την σωστή στράγγιση του εδάφους. Ακόμα, υπάρχει η δυνατότητα της επιλογής ανθεκτικών ποικιλιών αλλά και εκμετάλλευση ωφέλιμων αρπακτικών (www.lestarimandiri.org & Dubey and Tiwari, undated).

  1.  Συγκομιδή

Η συγκομιδή εξαρτάται από την μετέπειτα χρήση του φυτού. Αν προορίζεται για απευθείας νωπή κατανάλωση 5-7 μήνες είναι αρκετή για την συγκομιδή του φυτού. Από την άλλη αν προορίζεται για μεταποίηση και αιθέριο έλαιο συγκομίζεται σε 8-11 μήνες όταν τα φύλλα μετατρέπονται από πράσινα σε κίτρινα. Καλό είναι τα ριζώματα να συγκομίζονται με ξηρό καιρό διότι  διαφορετικά μπορεί να προκύψουν προβλήματα ασθενειών αλλά και ποιοτική υποβάθμιση.

Τα τζίντζερ αμέσως μετά την συγκομιδή τους εμβαπτίζονται σε μυκητοκτόνο και νερό, αποξεραίνονται στην σκιά και έπειτα τοποθετούνται σε 20cm άμμο.

Τέλος, οι αποδόσεις τους κυμαίνονται από 12-15 ton/ha (www.lestarimandiri.org & Dubey and Tiwari, undated).

  1.  Μετέπειτα χειρισμοί και αποθήκευση

Μετά την συγκομιδή το τζίντζερ πλένεται με νερό και στην συνέχεια ξεφλουδίζεται. Έπειτα αποξεραίνεται είτε στο ήλιο είτε σε φούρνους. Σε κάθε περίπτωση η υγρασία πρέπει να φτάσει στο 8% και οι διαδικασίες διαρκούν 8-10 ημέρες. Ωστόσο, η μηχανική αποξήρανση είναι πιο ομοιόμορφη και το προϊόν δεν μεταχρωματίζεται αρκετά. Προσοχή χρειάζεται η ρύθμιση της θερμοκρασίας αποξήρανσης στους φούρνους καθώς δεν πρέπει να ξεπερνά τους 60  οC για να μην έχουμε ποιοτικές αλλοιώσεις.

Τα φρέσκα τζίντζερ αποθηκεύονται σε συνθήκες 10-12 οC και σχετική υγρασία 90% ενώ τα αποξηραμένα σε θερμοκρασία 15 οC (www.lestarimandiri.org & Dubey and Tiwari, undated).

Βιβλιογραφία

  1. Carey and Avent. 2011. Freeze Dried Petals. The Morphology of Ginger Lilies. http://freezedriedpetals.org
  2. Dieumou F E, Teguia A, Kuiate J R, Tamokou J D, Fonge N B and Dongmo M C 2009: Effects of ginger (Zingiber officinale) and garlic (Allium sativum) essential oils on growth performance and gut microbial population of broiler chickens. Livestock Research for Rural Development. Volume 21, Article #131
  3. Dubey and Tiwari. Undated. Ginger: Production and Postharvest Management. India Development Gateway. Technologies for North East India. www.indg.in
  4. Esoteric oils. Ginger essential oil information. http://www.essentialoils.co.za/
  5. Gernot Katzer .2004. Ginger (Zingiber officinale Rosc.) .University of Graz.  (http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Illi_ver.html)
  6. PERKUMPULAN LESTARI MANDIRI (LESMAN). Cultivation Ginger (Zingiber officinale) II. http://www.lestarimandiri.org/
  7. Remington and Wood. 1918.  Zingiber U.S.. The Dispensatory of the United States of America. www.henriettesherbal.com
  8. Simpson. undated. Zingiber officinale (ginger). Kew Royal Botanic Gardens. http://www.kew.org
  9. The Hemalaya Drug Company. 2002.Zingiber officinale. Herbal Monograph. http://www.himalayahealthcare.com/
  10. Σαρλής Γ. 1999.Συστηματική Βοτανική. Αθήνα. Εκδόσεις Σταμούλη. Σελ. 345