Κωνσταντίνος Ζουμάς, Γεωπόνος Α.Π.Θ.

Η ελιά σηματοδοτεί την πορεία σ’ ένα ανώτερο στάδιο πολιτισμού. Η ελιά φαίνεται πως ως αυτοφυές δένδρο ήταν γνωστή στη λεκάνη της Μεσογείου πριν από πολλές χιλιάδες χρόνια. Έτσι στην Κύμη της Ευβοίας βρέθηκαν απολιθώματα από φύλλα του είδους Olea noti. Επίσης, ευρήματα αναφέρονται στην Προβηγκία και στην Βόρειο Αφρική.

Ήδη από τον 2ο π.Χ. αιώνα βρέθηκε γύρη της ελιας που μαρτυρά την καλλιέργειά της στον Ελλαδικό χώρο. Έτσι, οι γυρεόκοκκοι ελιάς εμφανίζονται γύρω στο 6.000 π.Χ. (Ήπειρος), και το 3.200 π.Χ. σε Θεσσαλία και Ανατολική Στερεά. Γονέας της καλλιεργούμενης ελιάς σήμερα σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, την Μικρά Ασία κλπ είναι η Olea europaea var. Oleaster.

Η Olea europaea είναι διαδεδομένη σε όλες τις χώρες που βρέχονται από τη Μεσόγειο θάλασσα. Τη συναντάμε επίσης στην Καλιφόρνια, την Αργεντινή, το Μεξικό, την Αυστραλία και την Κίνα. Όμως, το λάδι που παράγεται στη Μεσόγειο δεν συγκρίνεται με κανένα όσον αφορά τη νοστιμιά και το άρωμα.

Στην Ελλάδα, η περιοχή με τη μεγαλύτερη παραγωγή λαδιού είναι η Κρήτη και ακολουθεί η Πελοπόννησος.

Μια παροιμία λέει ότι για να βγει καλό, το λάδι έχει ανάγκη από πέντε πράγματα:

“ησυχία, ξηρασία, μοναξιά, ήλιο και πετρώδες έδαφος”. Από τεχνικής πλευράς, η ελιά έχει ανάγκη από ένα κλίμα ήπιο, χωρίς μεγάλες θερμικές διακυμάνσεις, με θερμοκρασίες που δεν πέφτουν κάτω από -5oC. Γι’ αυτό, προτιμά το κλίμα των παραθαλάσσιων περιοχών παρά εκείνο των ορεινών (μέγιστο ανεκτό υψόμετρο 800μ.)

Πριν προχωρήσουμε στην εγκατάσταση του ελαιώνα, είναι καλό να κάνουμε μια έρευνα στην περιοχή που έχουμε επιλέξει. Παρατηρώντας τα αποτελέσματα άλλων παραγωγών από την καλλιέργεια ελιάς και τα πρακτικά προβλήματά τους μπορούμε να επιλέξουμε ποια είναι η πιο κατάλληλη ποικιλία για να καλλιεργήσουμε. Αν και το δένδρο της ελιάς έχει ιδιαίτερη προσαρμοστικότητα και ζωντάνια, είναι πολύ απαιτητικό σε ορισμένες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η βλάστηση ξεκινά όταν η θερμοκρασία φτάσει στους 10-11oC και το δένδρο καρποδένει στους 21-22oC. Η ελιά είναι ευαίσθητη στα κρύα και στους παγετούς (στους -7oC παγώνει), ενώ δεν ανέχεται την υγρασία. Ο Ελαιώνας πρέπει να εγκαθίσταται σε περιοχές ανοιχτές και αεριζόμενες, ώστε να μην πιάνει εύκολα πάγος και ομίχλη και να μην εκτίθεται προς το Βορρά, εκτός εάν βρίσκεται σε κάποιες ζεστές περιοχές του Νότου.

Τα στάσιμα νερά είναι πολύ επικίνδυνα για το ριζικό σύστημα της ελιάς, γι’ αυτό και είναι απαραίτητη η καλή αποστράγγιση του εδάφους. Το αργιλο-ασβεστώδες έδαφος με μια ικανοποιητική ποσότητα οργανικής ουσίας είναι ιδανικό για την καλλιέργεια της ελιάς, αν και το δένδρο αυτό προσαρμόζεται και σε άλλους τύπους εδαφών. Η ελιά έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε ασβέστιο (η απουσία του προκαλεί το φαινόμενο του ραχιτισμού) και γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει να αποφεύγονται τα πολύ όξινα εδάφη (pH<5), τα οποία δεν μπορούμε να εμπλουτίσουμε με τις απαιτούμενες ποσότητες ασβεστίου.

poikilies

Εικόνα 2. Διάφορες Ποικιλίες ελιών

 

Κάποιες άλλες ποικιλίες που μπορεί ακόμη να αναφερθούν είναι: Αμφίσσης, Γαλάτιστας, Δαφνελιά, Θιακή, Καρολιά, Λευκολιά Σερρών, Μαστοειδής, Ματολιά, Μαυρελιά, Πετρολιά, Πιερίας, Πικρολιά, Χρυσολιά κλπ.

Βιβλιογραφία:

o Ελαιοκομία, Ιωάννης Ν. Θεριός Καθηγητής ΑΠΘ, Εκδόσεις Γαρταγάνης σελ.305

o Η Ελιά, Adriano Del Fabro, Εκδόσεις Ψύχαλου, σελ. 11