Κανέλλα- Cinnamomumzeylanicum, verum 

Διανέλλος Γεώργιος, Γεωπόνος Πανεπιστημίου Θεσσαλίας  dian_gew@otenet.gr 

Καταγωγή και Γενικά Χαρακτηρίστικα του φυτού

Η κανέλλα είναι φυτό δενδρώδες, από τα πιο αρχαία φυτά που υπήρχαν στον κόσμο. Λέγεται αλλιώς και κιννάμωμον , η οποία είναι λέξη ελληνική, τη χρησιμοποιούσε ο Θεόφραστος και σημαίνει ‘γλυκό ξύλο’. Αρχικά, το χρησιμοποιούσαν οι Αιγύπτιοι σε ταριχευτικά μίγματα, αφού το εισήγαγαν από την Κίνα το 2000 π.Χ. Αργότερα, Πορτογάλοι έμποροι ανακάλυψαν την κανέλλα στη Σρι Λάνκα και στο τέλος του 15ου αιώνα αναδιάρθρωσαν τις καλλιέργειες κανέλλας. Αυτό πραγματοποιήθηκε όμως μέχρι ότου οι Γερμανοί κυριεύσουν τα κεκτημένα των Πορτογάλων, οπότε όλα πέρασαν στην κυριαρχία τους. Είναι γηγενές φυτό της Σρι Λάνκα και της Ινδίας.

Το βοτανικό όνομα του φυτού είναι Cinnamomum zeylanicum. Ανήκει στα Mongoliophyta, στην οικογένεια των Δαφνωδών ή Lauraceae. Περιλαμβάνει περισσότερα από 300 είδη τροπικών φυτών. Επειδή  είναι παγκοσμίως διαδεδομένο φυτό έχει διάφορες ονομασίες ανά τον κόσμο πχ. στη Σρι Λάνκα αποκαλείται kurundu, στα γερμανικά zimt.

kanela 1

Είναι δένδρο αειθαλές και το ύψος του μπορεί να φτάσει από 6 έως 10 μέτρα, ενώ στην άγρια μορφή του μπορεί να φτάσει και τα 17 μέτρα ύψος. Ο κορμός του είναι χονδρός με διάμετρος 30-60 εκατοστά, ο φλοιός του, που αποτελεί και τη δρόγη του, είναι σκληρός, γκριζωπός και τα κλαδιά του δένδρου γέρνουν προς τα κάτω.  

Τα φύλλα του είναι πράσινα γυαλιστερά, σχήματος οβάλ, με έντονες νευρώσεις και έχουν πιο έντονο χρώμα στην πάνω μεριά από ότι στην κάτω. Είναι δύσκαμπτα, φύονται αντίθετα πάνω στο βλαστό, διαφέρουν σε σχήμα και μέγεθος.  Ο μίσχος των φύλλων είναι 1-2 εκατοστά μακρύς, έχει αυλακώσεις στην ανώτερη επιφάνεια του. Το έλασμα κυμαίνεται από 5-18×3-10 εκατοστά ελλειπτικό ή οβάλ. Η βάση του είναι λίγο ως πολύ στρογγυλεμένη και η άκρη του είναι κάπως αιχμηρή.  Υπάρχουν 3-5 ευδιάκριτες διαμήκεις νευρώσεις που ξεκινούν από τη βάση του ελάσματος και φθάνουν ως την κορυφή. Επίσης, τα νεαρότερα φύλλα έχουν κόκκινο χρώμα.

Τα άνθη της κανέλλας είναι μασχαλιαία και στο άκρο του κλαδίσκου σχηματίζουν φόβη. Ο ποδίσκος είναι κρεμμώδους χρώματος, ελαφρώς τριχωτός, 5-7 εκατοστά μακρύς. Το κάθε λουλούδι είναι πολύ μικρό διαμέτρου 3χιλιοστά, ωχρο-κίτρινο, με όχι ευχάριστο άρωμα. Ο κάλυκας είναι κωδωνοειδής, χνουδωτός με 6 έντονα μυτερά τμήματα. Η στεφάνη εκλείπει.

Ο καρπός της κανέλλας είναι μαύρος, ωοειδής, σαρκώδης 1,5-2 εκατοστά μήκους σε πλήρη ωρίμανση με διευρυμένο κάλυκα στη βάση και περιέχει ένα σπόρο. Είναι παρόμοιος σε μέγεθος με μια μικρή ελιά.

kanela 2

Δρόγη και περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο

Από το φυτό της κανέλλας χρησιμοποιούμε το φλοιό και τα νεαρά κλαδιά. Η κανέλλα στην συνηθέστερη μορφή της προκύπτει από θρυμματισμό του φλοιού. Επίσης στην Ινδία, τα άνθη χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό. Από το φλοιό και τα νεαρά κλαδιά, εκχυλίζεται και το αιθέριο έλαιο της κανέλλας με τη μέθοδο της απόσταξης με υδρατμούς. Αναλόγως του μέρους του φυτού από το οποίο πραγματοποιείται η απόσταξη και τον τόπο προέλευσης, προκύπτουν και διαφορετικά αιθέρια έλαια.  

Όσο περισσότερη είναι η περιεκτικότητα του αιθέριου ελαίου σε κινναμαλδεΰδη, τόσο ακριβότερο είναι. (Κουρέρη, Μυλωνά [1]). Από ένα εκτάριο με καλλιεργούμενη κανέλα μπορούν να εξαχθούν 4 κιλά αιθέριου ελαίου.

kanela 3

Τα κύρια  χημικά συστατικά του φυτού της κανέλλας είναι

Έρευνες  και πειράματα χρωματογραφίας του αιθέριου ελαίου, έδειξαν ότι περιέχονται 72 διαφορετικά συστατικά στο αιθέριο έλαιο της κανέλας σε μεταβλητές αναλογίες. Η ανάλυση έδειξε πτητικά αιθέρια έλαια (1%-4%), όπως κινναμαλδεΰδη (60%-80%), ευγενόλη (έως 10%), trans-κινναμωμικό οξύ (5%-10%), β-καριοφυλένιο (1%-4%), λιναλόλη (1%-3%) και 1,8κινεόλη (1%-2%). Επίσης έδειξε φαινολικά συστατικά (4%-10%) όπως συμπυκνωμένες τανίνες, κατεχίνες και προανθοκυανιδίνες, μονοτερπένια(β-pinene) και σεσκιτερπένια, οξαλικά μονοτερπένια ασβεστίου, ρητίνη, γλιχράσματα, άμυλο, πολυσακχαρίτες και κουμαρίνες. (ESCOP, 2003, Dugoua et al. 2007).

Στοιχεία καλλιέργειας και αποδόσεις

               

Η κανέλλα είναι φυτό τροπικών περιοχών.. Μπορεί να ευδοκιμήσει σε ποικιλία εδαφικών τύπων και σε υψόμετρο ως 1000μ. Η πλειονότητα όμως των προϊόντων προέρχεται από δένδρα τα οποία βρίσκονται σε υψόμετρο 460μ.

Ετήσιες βροχοπτώσεις  200-250 εκατοστών είναι αρκετές για να έχει ικανοποιητική ανάπτυξη. Απαιτεί δύο ξεβοτανίσματα το χρόνο. Οι λιπάνσεις πραγματοποιούνται Μάιο-Ιούνιο και Σεπτέμβριο-Οκτώβριο και αρχικά γίνονται με 20γρ, Ν, 18γρ. Ρ2Ο5, 25γρ Κ2Ο και σταδιακά σε 10ετή δένδρα οι ποσότητες δεκαπλασιάζονται. Το φυτό ανθοφορεί από τον Οκτώβριο ως το Φεβρουάριο και οι καρποί του ωριμάζουν τον Μάιο-Ιούνιο.

Η εμπορική παραγωγή ξεκινάει από τον 3-4 χρόνο μετά τη φύτευση.  Επειδή όμως το φυτό καλλιεργείται για τον φλοιό του, κάθε δεύτερο χρόνο τα δένδρα κλαδεύονται λίγο πάνω από το επίπεδο του εδάφους και συλλέγεται ο φλοιός, ο οποίος αφήνεται για 24 ώρες να υποστεί ζύμωση και εν τέλει  διαχωρίζεται το εσωτερικό από το εξωτερικό κομμάτι του φλοιού. Το εσωτερικό του φλοιού, το οποίο κρατάμε γιατί έχει εμπορική αξία, αφήνεται έπειτα να ξεραθεί. Στη συνέχεια ο φλοιός τυλίγεται σε ρολά για τη διευκόλυνση της αποθήκευσης και της μεταφοράς του. Με αυτό τον τρόπο δημιουργούνται τα γνωστά ξυλάκια κανέλας. Η συγκομιδή του φλοιού προτιμάται να γίνεται κατόπιν βροχοπτώσεως, οπότε ο φλοιός αποκολλάται ευκολότερα. Η εποχή συγκομιδής είναι μεταξύ Σεπτεμβρίου- Νοεμβρίου. Προ συγκομιδής, πραγματοποιείται ένα  τεστ για να εξακριβωθεί η δυνατότητα για ξεφλούδισμα του φλοιού. Εάν πραγματοποιείται εύκολα, τότε αμέσως πρέπει να γίνει η συγκομιδή. Οι συγκομισμένοι βλαστοί-φλοιοί, κόβονται σε μήκος 1-1,25 μ και ακολουθεί τεμαχισμός και ξεφλούδισμα.

Η παραγωγή της κανέλλας φτάνει τους 80.000-100.000 τόνους το χρόνο και το 80-90% προέρχεται από τη Σρι Λάνκα.

Πολλαπλασιασμός

Το φυτό πολλαπλασιάζεται με έρριζα μοσχεύματα μήκους 10 εκ. με 2 φυλλάρια, είτε με σπορόφυτα, τα οποία έχουν προβλαστήσει στο βλαστητήριο, είτε  με εναέριες καταβολάδες από ημίσκληρο ξύλο. Οι εναέριες καταβολάδες απαιτούν 40-60 μέρες για να φυτρώσουν και οι καλά ριζοβολημένες αποκόπτονται από το φυτό και μεταφέρονται σε σάκους πολυαιθυλενίου σε σκιερό μέρος με συχνό πότισμα. Τα σπορόφυτα φυτρώνουν σε 15-20 μέρες με καλό πότισμα. Τα μοσχεύματα ριζοβολούν σε 45-60 μέρες και τα καλά ριζοβολημένα μεταφέρονται σε σάκους πολυαιθυλενίου σε σκιερό μέρος και ποτίζονται 2-3 φορές την εβδομάδα.   Τα φυτά φυτεύονται σε αποστάσεις 3×3 m και σε κάθε λάκκο φυτεύονται 3-4 σπορόφυτα, ή μοσχεύματα, ή  καταβολάδες όλα καλά ανεπτυγμένα.

Προβλήματα που παρουσιάζει η καλλιέργεια

Οι κυριότερες ασθένειες της κανέλλας είναιη κηλίδωση φύλλων και νέκρωση που προκαλείται από το μύκητα Colletotrichum gloeosporioides, η σήψη σποροφύτων από το μύκητα Diplodia sp και η φαιά σήψη από το μύκητα Pestalotia palmarum. Για την αντιμετώπιση τους συνίσταται ψεκασμός με βορδιγάλειο πολτό 1%. Στους εχθρούς της κανέλλας υπάγονται η πεταλούδα της κανέλλας, Cylasa clytia και οι φυλλορύκτες, Conopomorpha civicaόπως επίσης και μερικά σκαθάρια. Για την αντιμετώπισή τους συνιστώνται ψεκασμοί με quinalphos 0.05 %.

Χρήσεις

Οι χημικές ενώσεις που περιέχονται στην κανέλλα της προσδίδουν τις ακόλουθες ιδιότητες: εντομοαπωθητική δράση, βακτηριοκτόνο, μυκητοκτόνο, ιοκτόνο και παρασιτοκτόνο δράση. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως αναλγητικό και αναισθητικό, παρουσιάζει υποθερμική δράση,  βρογχοπνευμονική δράση, αποχρεμπτική, βλεννολυτική και αποσυμφορητική.

Επίσης,έχει παρατητηθεί αντιοξειδωτική,στυπτική και φλεβοτονωτική δράση της κανέλλας, ενισχύει τους βλεννογόνους του πεπτικού και τους προστατεύει  από φλεγμονές, ενώ θεωρείται ένα από τα πιο αποτελεσματικά ανοσοδιεγερτικά. (Κουρέρη, Μυλωνά [1]).

Η κανέλα ενδείκνυται σε καταστάσεις δυσπεψίας, γαστροπεπτικών κολικών με μετεωρισμό, μπορεί να μειώσει την ναυτία που παρουσιάζεται κατά το ταξίδι στη θάλασσα, βοηθάει ανθρώπους που πάσχουν από διαβήτη τύπου 2 γιατί, βελτιώνει την ικανότητα του οργανισμού να χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα την ινσουλίνη. Σύμφωνα με μελέτες, μισή κουταλιά κανέλλας την ημέρα μειώνει σημαντικά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Συντελεί επίσης στη μείωση των τριγλυκεριδίων, της LDL και της συνολικής χοληστερόλης.

Η κανέλλα δρα και ως αντιοξειδωτικό. Οι ουσίες της κανέλλας συγκρινόμενες με αυτές του μοσχοκάρυδου, βανίλιας, άνηθου, πιπερόριζας, γλυκόριζας, παρουσιάζουν την πλέον ισχυρή αντιοξειδωτική δράση. Παράλληλα μειώνουν το οξειδωτικό στρες, αναστέλλοντας το ένζυμο της 5-κυκλοξυγενάσης (Anderson et al. 2004, Blomfoff 2004, Ranjbar et al. 2006).   Επίσης, η κανέλα είναι μια πλούσια πηγή μαγνησίου, η οποία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της οστικής πυκνότητας, για την ηλεκτρολυτική ισορροπία και πολλές ακόμη βιοχημικές διεργασίες. Επίσης, αναλόγως των δόσεων κανέλλας, εμφανίζει διαφορετικές επιδράσεις στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και παρουσιάζει Ανοσορυθμιστική και αντινεοπλασματική δράση. Ακόμη, φαίνεται ότι βοηθά στην ελάττωση της πίεσης και του πυρετού και καταπολεμεί τον πονόδοντο.

Οι χρήσεις της κανέλλας βέβαια δεν περιορίζονται μόνο στις φαρμακοθεραπευτικές δράσεις. Η  κανέλλα χρησιμοποιείται ευρέως στην μαγειρική, στη ζαχαροπλαστική καθώς χρησιμοποιείται σε διάφορα γεύματα, στην παρασκευή κέικ, μηλόπιτας και άλλων συνταγών συνδυαζόμενη με ποικίλα συστατικά. Χρησιμοποιείται επίσης, στην ποτοποιία και την αρωματοποιία. Οι  μορφές με τις οποίες χρησιμοποιείται είναι είτε ως ξυλάκια, είτε ως σκόνη.

Το αιθέριο έλαιο της κανέλας έχει επίσης  αντιμικροβιακές ιδιότητες, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν στη συντήρηση ορισμένων τροφίμων. Επίσης, χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία, σαπωνοποιία, για παρασκευή οδοντόκρεμας και κρεμών προσώπου. Προσοχή χρειάζεται όμως, διότι το αιθέριο έλαιο που χρησιμοποιείται τοπικά, μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις όπως δερματίτιδα εξ’ επαφής, στοματίτιδα, κάψιμο στόματος, φωτοδερματίτιδα, περιστοματική δερματίτιδα στοματική λευκοπλακία. Άλλες αλληλεπιδράσεις δεν έχουν καταγραφεί.

Οι παραπάνω ιδιότητες της κανέλλας εξαρτώνται ως επί των πλείστων από την ημερήσια δοσολογία, γι αυτό δεν θα πρέπει να γίνεται κατάχρηση και υπερδοσολογία. Σύμφωνα με τις κλινικές μελέτες: 1-6g καθημερινά κανέλα (C.cassia) σε σκόνη, υπό την μορφή κάψουλας είναι ικανοποιητική ποσότητα.


Βιβλιογραφία