Αστεροειδής Γλυκάνισος (Illiciumverum)

Μια εναλλακτική λύση για τον κοινό γλυκάνισο (Pimpinella anisum)

                     Αναγνωστόπουλος Δημήτριος, Γεωπόνος Παν. Θεσσαλίας, dvanagnosto@yahoo.gr

Καταγωγή και Γενικά Χαρακτηρίστηκα του φυτού

Ο αστεροειδής γλυκάνισος ανήκει στο είδος Illicium verum της οικογένειας Illiciaceae (Σαρλής, 1999). Το φυτό αποτελεί ενδημικό είδος της νότιας Κίνας και του βόρειου Βιετνάμ. Οι μεγαλύτερες εκτάσεις φύονται ή καλλιεργούνται κατά σειρά στις χώρες Κίνα, Λάος, Φιλιππίνες και Τζαμάικα (Gernot, 2004).

glykanisos dentro

Εικόνα 1: Άποψη αστεροειδή γλυκάνισου (http://www.lookfordiagnosis.com/images.php?term=Illicium&lang=1&from2=12)

 

Σε σχέση με τον κοινό γλυκάνισο, ο αστεροειδής είναι αειθαλές δένδρο που μπορεί να φτάσει ως και 20m. Τα φύλλα του φυτού είναι απλά κατ’ εναλλαγή και κυμαίνονται από 6 ως 12 cm. Όσον αφορά τα άνθη του φυτού ποικίλουν σε χρώμα καθώς μπορεί να είναι λευκά-ροζ, κόκκινα ή παρασινοκίτρινα, ενώ σημαντικό είναι ότι είναι ερμαφρόδιτα διότι δεν χρειάζονται επικονιαστή. Τέλος, το χαρακτηριστικό και κύριο μέρος του φυτού είναι ο αστεροειδής καρπός του που είναι θύλακας με συνήθως 6-8 θέσεις για σπόρους. Οι σπόροι είναι καφέ ή κοκκινωποί με 8.000-11.000 να ζυγίζουν 1 kg (Joker et al., 2002).

karpos

Εικόνα 2: Άνθος και καρπός αστεροειδή γλυκάνισου με περικάρπιο(http://www.culinarytips.net/tag/star-anise/)

Δρόγη και περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο.

Όταν αναφερόμαστε σε κάποιο αρωματικό φυτό όπως ο αστεροειδής γλυκάνισος, αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει είναι η ποσοτική και ποιοτική περιεκτικότητα του αιθερίου ελαίου (υγρό που εξάγεται με ζητούμενη ιδιότητα) καθώς και τα μέρη του φυτού που εξάγεται από αυτό δηλαδή η δρόγη. Δρόγη του φυτού για τον αστεροειδή γλυκάνισο αποτελούν κυρίως οι καρποί με μεγαλύτερη περιεκτικότητα να παρουσιάζει το περικάρπιο τους. Όσον αφορά την ποσοτική περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο, αυτή κυμαίνεται στο 10% (10 kg καρποί δίνουν 1 kg έλαιο) (Joker et al., 2002). Η ένωση που κυρίως μας ενδιαφέρει είναι η ανιθόλη, η οποία χρησιμοποιείται στην ποτοποιία, την συναντάμε σε περιεκτικότητα πάνω από 90% στο αιθέριο έλαιο (Padmashree et al., 2006).

 

Στοιχεία καλλιέργειας και αποδόσεις

Ο αστεροειδής γλυκάνισος θεωρείται φυτό ψυχρών τροπικών και υποτροπικών περιοχών υψομέτρου 2000m με ετήσιο ύψος βροχής 1500-2400 mm και με εύρος θερμοκρασίας ανάπτυξης από 12 ως 18 οC. Προτιμά γόνιμα εδάφη με  pH  4-5. Έτσι, σύμφωνα με τα παραπάνω το φυτό για την χώρα μας αναφέρεται μόνο για ορεινές και ημιορεινές περιοχές.

Ενδιαφέρον στοιχείο για το φυτό είναι ότι μπορεί και ανθίζει δύο φορές τον χρόνο καθώς έτσι έχουμε δύο σοδιές καρπών. Η πρώτη άνθιση συμβαίνει τον Ιούνιο με τους καρπούς να ωριμάζουν Μάιο με Ιούνιο του επόμενου έτους. Η δεύτερη άνθιση ακολουθεί σύντομα μετά την πρώτη με τους καρπούς να ωριμάζουν τον Οκτώβριο με Νοέμβριο του επόμενου έτους. Η παραγωγή είναι μεγαλύτερη την δεύτερη σοδιά σύμφωνα με τον Νg Quang De (1991).Στην άνθιση το φυτό μπαίνει στο πέμπτο με έκτο χρόνο ενώ στην παραγωγή καρπού στο ένατο με δέκατο έτος και διαρκεί ως και 80 χρόνια.

Οι σπόροι του φυτού περνάνε αρχικά την πρώτη φάση ανάπτυξη τους σε φυτώριο και έπειτα μεταφυτεύονται. Συγκεκριμένα, αυτά που συλλέγονται Σεπτέμβριο με Οκτώβριο προορίζονται για φυτώριο όπου βλαστάνουν  μετά από 27 ημέρες και ολοκληρώνουν την ανάπτυξη τους  Η βλαστικότητα του σπόρου είναι περίπου 80%. Στην συνέχεια η μεταφύτευση τον αγρό γίνεται όταν τα φυτά αποκτήσουν ένα ύψος 30 cm σε αποστάσεις 4 x 5m (50 δένδρα/ στρέμμα).

Όταν είναι ακόμα οι καρποί είναι πράσινοι και αρχίζουν να γίνονται καφέ αλλά δεν έχουν ανοίξει, ξεκινάει η συγκομιδή. Έπειτα ξεραίνονται σε σκιά και στην συνέχεια στον ήλιο. Η απόδοση του αστεροειδή γλυκάνισου σε ένα ώριμο δένδρο είναι από 8 έως 12 kg φρέσκων καρπών που αντιστοιχούν περίπου σε 2-2,5 κιλά αποξηραμένων καρπών  δηλαδή περίπου 100-125 kg/ στρέμμα (Joker et al., 2002).

 

Προβλήματα που παρουσιάζει η καλλιέργεια

Για τον αστεροειδή γλυκάνισο δεν έχουν καταγραφεί μέχρι στιγμής  σημαντικά προβλήματα ασθενειών και εχθρών. Ωστόσο, η συντήρηση του καρπού είναι πρόβλημα διότι δεν έχει μελετηθεί ακόμα η ακριβής φυσιολογία του σπόρου. Έρευνες από το Βιετνάμ υποστηρίζουν ότι ιδανικές συνθήκες συντήρησης του σπόρου είναι 5 με 10 οC και υγρασία 40%. Υγρασία κάτω από 30% μειώνει σημαντικά την βλαστικότητα του σπόρου όπως και την διατήρηση του σπόρου στους 10 οC  για πάνω από τρείς μήνες (Joker et al., 2002).

 

Χρήσεις αστεροειδή γλυκάνισου

Κύρια χρήση του αστεροειδή γλυκάνισου όπως και του κοινού γλυκάνισου, λόγω της χημική ουσίας της ανιθόλης, είναι στην ποτοποιία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το τσίπουρο και το ούζο. Ακόμη το αιθέριο έλαιο έχει παρουσιάσει ιατρικές ιδιότητες όπως ως αντισπασμωδικό, αντιοξειδωτικό, αντιικό,  αποτελεσματικό ενάντια σε βήχα, σε πόνους  κοιλιάς και κεφαλιού αλλά επιπλέον είναι και τονωτικό (Chouksey et al., 2010 and Padmashree et al., 2006). Επίσης, έρευνες έχουν δείξει αποτελεσματική χρήση του ελαίου απέναντι σε φυτοπαθογόνους μύκητες και βακτηρία αλλά και σε εντομολογικούς παράγοντες (De M. et al., 2001, Singh et al. 2008 and Huang et al., 2010). Έτσι, θα μπορούσε να είναι ένα εργαλείο για βιολογική γεωργία. Τέλος, στην Ασία χρησιμοποιείται στην μαγειρική αλλά και το ξύλο του στην επιπλοποιία (Joker et al., 2002).

Προοπτικές καλλιέργειας στην Ελλάδα

Για να κρίνουμε αν αξίζει η εγκατάσταση της καλλιέργειας οφείλουμε να την συγκρίνουμε με τον κοινό γλυκάνισο που χρησιμοποιείται για την ίδια χρήση στην ποτοποιία. Αρχικά, κύριο και βασικό εμπόδιο για την καλλιέργεια είναι ότι απαγορεύεται η χρήση του σε τροφές σε  χώρες της Ε.Ε. σύμφωνα με την απόφαση 2.2.2002/75 της Ευρωπαϊκής επιτροπής. Ωστόσο, το φυτό παρουσιάζει μεγαλύτερες αποδόσεις σε σχέση με τον κοινό γλυκάνισο (50 με 80 kg/ στρ.) (Κουτσός, 2007). Παρόλο που και τα δύο είδη παρουσιάζουν πάνω από 90% περιεκτικότητα σε ανιθόλη, ο αστεροειδής γλυκάνισος παρουσιάζει πιο έντονο άρωμα άρα και πιο αποτελεσματική δράση στην ποτοποιία. Από την άλλη, δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι ο αστεροειδής είναι μια δενδρώδης καλλιέργεια και απαιτεί μεγαλύτερό κόστος εγκατάστασης αλλά και δυσκολία αλλαγής καλλιέργειας. Επιπλέον, ένα ακόμη αρνητικό είναι ότι στον κοινό γλυκάνισο η συγκομιδή γίνεται με θεριζοαλωνιστικές ενώ στον αστεροειδή με τα χέρια, κάτι που σημαίνει και υψηλότερο κόστος συγκομιδής. Εντούτοις η παρουσία του ενός είδους δεν αποκλείει την παρουσία και του άλλου καθώς ο μεν αστεροειδής γλυκάνισος είναι ιδανικός για την αξιοποίηση ορεινών περιοχών ενώ ο κοινός για πεδινές και ημιορεινές.

Συμπερασματικά, ο αστεροειδής γλυκάνισος παρουσιάζει κάποιες ενθαρρυντικές ιδιότητες οι οποίες όμως πρέπει να δοκιμαστούν πρώτα πειραματικά στην Ελλάδα και έπειτα αφού εξασφαλιστεί η διακίνηση του προϊόντος με συμβολαιακή γεωργία να προχωρήσουμε σε σκέψεις εγκατάστασης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Chouksey D.,Sharma P.,Pawar R.S., Biological activities and chemical constituents of Illicium verum hook fruits (Chinese star anise). Der Pharmacia Sinica, 2010, 1 (3): 1-10
  2. De, M., De, A. K., Sen, P., & Banerjee, A. B. (2002). Antimicrobial properties of star anise (Illicium verum Hook f). Phytotherapy  Research, 16, 94–95.
  3. Gernot Katzer .2004.Star Anise (Illicium verum Hooker fil.).University of Graz.  (http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Illi_ver.html)
  4. Huang A.,Zhao J.,Zhou L.,Wang J.Gong Y.,Chen X.,Guo Z.,Wang Q.,Jiang W..Antifungal Activity of the Essential Oil of Illicium verum Fruit and Its Main Component trans-Anethole.Molecules 2010, 15, 7558-7569
  5. Joker D. and Duc TO Luu N..2002.Seed Leaflet. Illicium verum Hook f.
  6. Ngo Quang De. 1991. Collection, processing and storage of seeds of 12 important forest trees. ForestryCollege, Hanoi
  7. Padamshree A, Roopa N, Semval AD, Sharma GK, Agathian V, Bawa AS, Star anise(Illicium verum) and black (Carum nigrum) as natural antioxidants. Food chemistry, 2007, 104(1), 59-66.
  8. Singh G., Maurya S. de Lampasona M.P., Catalan C., Chemical constituents, antifungal and antioxidative potential of Foeniculum vulgare volatile oil and its acetone extract
  9. Κουτσός Θ. 2007. Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά. Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις Ζήτη. Σελ. 106.
  10. Σαρλής Γ. 1999.Συστηματική Βοτανική. Αθήνα. Εκδόσεις Σταμούλη. Σελ.142